نامه های دکتر نعمت اللهی ( بخش ششم ) : آپادانا شهریور ماه 1397

نامه های از پاریس به پاقلعه ( بخش ششم )

زمستان 1308

   نامه 32 

  ● خدمت مادر

16  شعبان المعظم   

1348 

( 27 دي  1308 )

تصدقت گردم    همواره از آستان حضرت شاه اولياء خواستارم كه مزاج مبارك در كمال صحت و عين عافيت بوده باشد  .

بعد ها از حالات من هم خواسته باشيد بحمدالله سلامت و به دعا گوئي ذات مقدس حضرت خداوند گاري ارواحنا فدا مشغول .

در دو هفته ي قبل هم عريضه اي فرستادم كه حضورشان ارسال داريد لابد تا حال فرستاده ايد . وضعيات من هم خوب و همان طوريكه عرضه داشته بودم فعلا مطابق 80 تومان در ماه كه به پول فرانسه 1650 فرانك ميشود ، مي پردازند . 50 تومان آن تقريبا ً به مصرف اطاق و شام و ناهار ميرسد و قريب 30 تومان هم براي مخارج مدرسه و لباس و كتاب و غيره . آنقدر ها مطابق مخارج اينجا وسعت ندارد ، ولي تنگ هم نيست .

از آقاي ميرزا دائي و همراهانشان هم خبر ندارم كه مراجعت فرموده اند يا هنوز در عتبات هستند . 

عطيه خانم و  آغا سكينه و آقا محسن را سلام مي رسانم و عذر كاغذ عليحده مي خواهم . بتول خانم و منصوره جا ن را ديده بوسي مي كنم .

خدمت مكرمه معظمه عمو خاطوني عرض سلام مي رسانم . دختر عمو ، آقا محمد و آقا هادي و معصومه خانم و صغري خانم را سلام مي رسانم .

خدمت آقاي آقا ميرزا عبدالكريم به عرض ارادت مصدع و خدمتشان عريضه نگار خواهم شد .

از عكس هائي كه چند روز قبل براي تذكره اقامت گرفته بودم يكدانه فرستادم تا بعد عكس بزرگ تر گرفته ارسال دارم –

براي رضا خان ( 1 ) نوشته بودم كه آغاي والده هميشه جوياي احوالات شما هستند . مخصوصا ٌ عرض سلام خدمت سركار رسانيده بود.

                                                                                  زياده بر اين  تصدقت گردم

                                                                                  امضاء : نعمت اللهی

  نامه 33

● خدمت مادر

30  شعبان المعظم   

1308  ( ظاهراً بايد 1348 باشد .)

( 11 بهمن  1308 )

تصدقت گردم    انشاء الله تعالي مزاج مبارك در كمال صحت و آسايش بوده و خواهد بود .

از حالات من هم خواسته باشيد بحمد خدا و كرم مرتضي علي و زير سايه حضرت خداوند گاري ارواحنا فدا و سركار عليه  سلامت و به تحصيلاتم  مشغول -

در يك ماه قبل هم عريضه اي حضور حضرت خداوند گاري عرضه داشته بودم و فرستادم كه به كرمان ارسال فرمائيد . اميد وارم كه تا حال ارسال فرموده و تا حال حضورشان رسيده باشد – كتاب ميرزا محمد خياط هم هروقت رسيد مرقوم خواهيد فرمود –

امشب را هم كه شب اول رمضان است براي روزه ي فردا مهيا شده و انشاء الله تا آخر ماه به همين ترتيب موفق خواهم بود.

عطيه خانم  هم براي معصومه جان رو نما خواسته بودند. چون فرستادنش خالي از اشكال نيست ، مي گذارم انشاء الله خودم كه آمدم برايشان مياورم .( 2 )

 آغا  سكينه هم مدتي است كه ديگر براي من كاغذ ننوشته اند . شايد براي همين بوده كه من مؤاخذه كنم –

آقا محسن هم هيچوقت از وضعيات مدرسه و تحصيلاتش براي من نمي نويسد .

 بتول خانم و منصوره جا ن را صورت هاي ماهشا ن را ميبوسم .

خدمت مكرمه معظمه عمو خاطوني (3 ) عرض سلام مي رسانم . دختر عمو دائي خاطوني (4 ) و دايزه جان ( 5 ) و دائي خاطوني (6 ) و دائي غزي (7 ) و بي بي (8 ) همه گي را سلام ميرسانم -

خدمت آقاي آقا ميرزا عبدالكريم به عرض ارادت مصدع -

اميد وارم  كه انشاء الله برخلاف ايندفعه تعليقه جات مفصل مرقوم فرمائيد و از سلامتي و حالات خودتان خورسندم نمائيد .

                                                                                      

                                                                                        زياده تصدقت

                                                                                       امضاء : نعمت اللهی

نامه 34

● خدمت مادر 

14 رمضان ‌‌ (  1348 = 25 بهمن 1308   )

تصدقت گردم       همواره از درگاه احديت سلامتي وجود حضرت عليه را خواهان بوده و هستم .  من هم به كرم مرتضي علي سلامت وخوش و به دعا گويي ذات مقدس حضرت آقا ارواحنا فدا و سركار عليه مشغول . اوضاع هم همانطوريكه بوده هست . هنوز از حضرت خداوندگاري تعليقيه نرسيده ، نميدانم هنوز كرمان تشريف دارند يا مراجعت فرموده اند – ( 9 )

در اينجا ، پس از اين همه مدت كه اززمستان ميگذرد چند روز است هوا قدري سرد شده ولي باز هم آن اندازه ها  سرد نشده كه اسباب زحمت باشد يا بتوان گفت زمستان است . روز ها هم كوتاه ، بنا بر اين هنوز ماه رمضان آن قدر ها نمودي نكرده . انشاء الله تا آخر هم به همين طور خواهد گذشت –

از حضرت آقاي ميرزا دائي و همراهان هم اطلاعي ندارم نميدانم هنوز عتبات مشرف هستند يا مراجعت فرموده اند ؟ (10)

خدمت حضرت مستطاب آقاي آقا ميرزا عبدالكريم به عرض بندگي مصدع هستم .

خدمت محترمه مفخمه عمو خاطوني عرض سلام ميرسانم ، دختر عمو دائي خاطوني ، دايزه جان و دائي خاطوني ، دائي غزي و بي بي همه گي را سلام ميرسانم .

بتول خانم و منصوره جان را ديده بوسي مي كنم .

                                                                      زياده تصدقت 

                                         امضا ء : نعمت اللهي

 نامه 35

● خدمت مادر

27  رمضان    

1348 

( 8 اسفند  1308 )

حضور مبارك حضرت عليه عاليه حضرت آغاي والده مشرف گردد

تصدقت گردم    انشاء الله تعالي ، در زير سايه ي حضرت شاه اولياء مزاج مبارك در كمال صحت و آسايش بوده و خواهد بود – مدتي است كه ابدا ٌ از حضرت عليه تعليقه اي نرسيده و از حضرت آقا هم اطلاعي ندارم . نميدانم علت آن چيست ؟ با اينكه من با اين همه مشغله اي كه دارم ، از 15 روز نمي گذارم تجاوز كند و مرتبا ٌ هر 15 روز يكبار عريضه نگار ميشوم –

از حالات من هم خواسته باشيد به كرم مرتضي علي و در زير سايه حضرت آقا ارواحنا فدا و سركار عليه  عاليه در نهايت سلامتي و تا به حال هم به حمدالله موفق شده و روزه ها را گرفته ام . دو روز ديگر را به اتمام خواهم رسانيد –

چنانچه مرقوم فرموده بوديد ، عكس هم گرفته ام ولي هنوز در نيامده ، براي دفعه ي آتيه ارسال خواهم داشت .

تقاضائي كه از حضور حضرت عليه دارم اين است كه براي اين كه خيال من جمع بوده  و  مشغول كار خود باشم ، در ارسال تعليقه جات كوتاهي نفرمائيد و از مژده سلامتي حضرت آقا ارواحنا فدا و حضرت عليه و سايرين مفتخرم فرمائيد-

عطيه خانم  وآغا  سكينه و آقا محسن را سلام ميرسانم -  بتول خانم و منصوره جا ن را ديده بوسي مي نمايم .

خدمت مكرمه معظمه عمو خاطوني عرض سلام مي رسانم . دايزه جان و دختر عمو  و دائي خاطوني و عمو خاطوني را سلام ميرسانم –

خدمت حضرت آقاي عمو جان عرض سلام ميرسانم - خدمت آقاي آقا ميرزا عبدالكريم عرض

ارا دت ميرسانم.

                                                                                      

                                                                                     زياده تصدقت گردم 

                                                                                              امضاء : نعمت اللهی

   نامه 36

 ● خدمت مادر

23  اسفند   

1308 

تصدقت گردم    انشاء الله تعالي مزاج مبارك در كمال صحت و استقامت بوده و خواهد بود .

از حالات من هم خواسته باشيد به حمدالله و به همت  مرتضي علي  سلامت و به دعا گوئي ذات مقدس حضرت آقا ارواحنا فدا و حضرت عليه مشغول –

تعليقه ي مبارك كه دستخط حضرت خداوند گاري هم در جوف آن بود و دو هفته قبل رسيده ، باعث سر افرازيم گرديد . آقا محسن هم خيلي شكايت از سرما كرده بود . انشاء الله تا حال بر طرف شده و به موسم بهار و گل رسيده اند – دستمال مرحمتي هم در جوف پاكت گذارده بوديد ، رسيد . بسيار شيك و عالي است –

اگر چه تا رسيدن اين عريضه ، عيد نوروز گذشته است ، ولي چون تا يكماه بعد از عيد را هم باز ميشود جزو عيد محسوب داشت ، لذا تبريكات قلبي خود را حضور مبارك تقديم ميدارم .

انشاء الله تا حال راه ها باز شده و عريضه ي من هم خدمت حضرت آقا رسيده منتظر جواب آن هستم .

5 قطعه عكس هم ارسال داشتم كه به عطيه خانم  وآغا  سكينه ، آقا محسن هر كدام يك عدد مرحمت فرموده ، يكي هم مخصوص بتول خانم فرستادم –

اهالي اينطرف و آنطرف همه گي را سلام  ميرسانم –

چون موقع رفتن مدرسه است ، بيش از اين مزاحم نشده مرخص ميشوم .

                                                                                       

                                                                                            تصدقت

                                                                                امضاء : نعمت اللهی 
توضیحات : 

1 - ستوان رضا مستوفی صدری که در آن هنگام در دانشکده نظامی سن سیر فرانسه مشغول تحصیل بودند.


2 - شاید اشاره به ازدواج مرحوم معصومه خانم با مرحوم آقای میر زین العابدین و رسمی است که دکتر نعمت اللهی به عنوان خویشاوند عروس می بایستی به جا میاوردند.

3 - عمو خاطونی : نرگس آغا همسر آقا میر عبدالحسین عموی در گذشته دکتر نعمت اللهی .

4 - دختر عمو دای خاطونی:  مرحوم صفیه بیگم که هم دختر عمو و هم زن دائی دکتر بوده اند .  

 5 - دایزه جان ، خاله مادر دکتر

 6 - دائی خاطونی ، احتمالا منظور همسر حضرت آقای میرزا عباس می باشند .

7 - دائی غزی :  فرد مورد نظر تشخیص داده نشد

8 - بی بی : بی بی مریم مادر آقا مرتضی نعمت اللهی

9 - در مورد سفر آقای حاج میرزا علی اکبر ( موافق علیشاه ) پدر دکتر نعمت اللهی به کرمان در مقدمه دیوان موافق نوشته شده است : " آقای میرزا علیرضا حکیم باشی ملقب به مظفر علی شیخ و راهنمای کرمان بدرود جهان را گفت . امور فقرای آن مرز و بوم مختل و معطل ماند . تا آنکه بنا به دعوت اعیان فقرای آن دیار در سال هزار و سیصد و چهل و هشت آن مرحوم از طریق شیراز با لقب شیخ المشایخ برای جوشش و جنبش فقراء کرمان مسافرت بدان سامان نموده و ...چند روز و ماهی در کرمان متوقف و با هر سختی که بود ساخته و به تربیت آنها پرداخت . "

10 - اشاره به سفر آقای میرزا عباس و همراهان به عتبات عالیات دارد . حضرت آقای ذوالریاستین در مقدمه دیوان موافق مینگارند : " خدمات این راد مرد بزرگ در راه فقر و این سلسله بیش از سابقین بود. آوازه فقر در زمان آن مرحوم در تمام ایران بلکه در عراق بلند و سفری به عتبات عرش درجات مشرف شده . قریب شش هزار تومان مخارج آن سفر نمود .علماء ظاهر همه از جناب ایشان احترام منظور میداشتند . " 

گزارش یک زیارت خانوادگی : مهدی نعمت اللهی : آپادانا فروردین 1397

گورستان وادی السلام نجف اشرف - مزار مرحوم میرزا عبدالعلی نعمت اللهی

ماجرای دو تقدیر شصت ساله

میرزا عبدالعلی نعمت اللهی 25 فروردین 1336 درگذشتند.

از آن زمان تا 25 فروردین 1396، سهم اطرافیان ایشان از آمدن سر خاک و نگاه کردن به آن و آرام گرفتن به دیدن سرنوشت مشترک آدمیان دوبار بوده است:

بار اول فروردین ماه سال 1337 همسر و دو پسر کوچک تر بدین جا آمده اند، پسرهای بزرگ تر به دلیل درس و مدرسه در خانه ماندند.

بار دوم تیر ماه سال 1395 پسر دوم او بدین جای آمد و خاک پدر را با کمک متولی آرامستان شناسایی کرد.

.....................................................................................................................

میرزا عبدالعلی نعمت اللهی شصت و یک سال قبل در بیمارستانی در هامبورگ درگذشتند،

درخواست ایشان در وصیتی که شب قبل از عمل جراحی نوشته شده بود،

این بود که در اصفهان در کنار پدر و مادرشان به خاک سپرده شوند.

اما چه شد که ایشان را در وادی السلام نجف به خاک سپردند؟

چه شد که اطرافیان ایشان شصت سال از حضور بر سر خاک او و خواندن فاتحه ای محروم ماندند؟

.....................................................................................................................

در این چند روز برای بار دوم است که از تقدیر می نویسم، تقدیر در نظر من به سرنوشتی گفته می شود که بر خلاف درخواست مکتوب، بر خلاف برنامه ریزی و تلاش آدمیان اتفاق می افتد.

..................................................................................................................... تقدیر اول

در وصیت نامه ی ایشان آمده بود که در کجا به خاک سپرده شوند اما بعد از درگذشت ایشان با آقا میر زین العابدین، در اصفهان، تماس گرفته شد تا از ایشان در مورد محل خاک سپاری استعلام شود،

و ایشان با توجه به حضور آقای غفاریان در نجف موقعیت را مغتنم شمردند تا آرزوی هر شیعه ی دلداده ای برای آرمیدن در پای امام اول برای ایشان محقق شود.

یک جایگاه در وادی السلام برای ایشان خریداری شد و این گونه بود که تقدیر میرزا عبدالعلی نعمت اللهی برای خاک سپاری در وادی السلام رقم خورد.

..................................................................................................................... تقدیر دوم

فروردین ماه سال 1337 اولین و آخرین باری بود که یار شانزده ساله و مادر فرزندان او، خانم صدیقه ربانی، به همراه خواهر، برادر شوهر، پسر سوم و چهارم بر سر خاک ایشان حاضر شدند،

سه ماه بعد در 23 تیر ماه 1337، آخرین پادشاه عراق، فیصل دوم که متحد شاه ایران بود، با کودتای عبدالکریم قاسم از سلطنت برکنار شد و با آمدن چپ ها بر سر کار ناآرامی هایی در عراق شروع شد که تا ده سال بعد که حزب بعث بر عراق مسلط شد با کودتاهای متوالی ادامه یافت.

بعد از تسلط حزب بعث به رهبری احمد حسن البکر در سال 1347 آرامش نسبی بر عراق حاکم شد اما روابط ایران و عراق از اردی بهشت 1348 به شدت تیره شد، به طوری که تا سال 1353 بیش از شصت مورد درگیری مرزی بین دو کشور به وجود آمد، و تا سال 1358 منجر به اخراج چند ده هزار ایرانی از عراق شد. این درگیری ها با معاهده الجزایر به سال 1354 خاتمه نیافت بل که بعد از هشت سال جنگ در سال 1367 خاتمه یافت و فقط بعد از مرگ صدام در سال 1385 به سوی بهبودی رفت.

و این گونه بود که تقدیر اطرافیان میرزا عبدالعلی نعمت اللهی برای دوری از خاک و مزار او رقم خورد.

..................................................................................................................... امروز جمعه 25 فروردین 1396 شصتمین سال پدربزرگ است،

ساعت 6:30 رهسپار آرامگاه او هستم،

هوا ابری است و دمای هوا هفت درجه ای نسبت به دیروز کاهش یافته است، در نتیجه مثل دیروز عرق نمی ریزی،

می روم کمی اطراف مزار او می چرخم،

چرخ زدن اطراف مزار عزیزان رسم من است، از آن کارها است که به من آرامش می دهد،

فضا را وارسی می کنم،

به جزییات توجه می کنم،

و از این طریق موقعیت را برای خودم قابل هضم می سازم.

دلم می خواهد دور مزار را نظافت کنم،

فکرهایم را می کنم،

تصمیم هایم را می گیرم،

چند سوره ای را که پدر سفارش کرده است: ملک و یاسین را می خوانم.

.....................................................................................................................

چه کسی می داند "کی، کجا و چه گونه از دنیا خواهد رفت؟"

مزار پدربزرگ مورد گفت و گو است،

بعضی از ما ابراز اشتیاق می کنند که بعد از درگذشتن در این جا به خاک سپرده شوند،

این که دو جای گاه در کنار خاک پدربزرگ متعلق به خانواده است به این بحث دامن می زند.

عموجان حسین یادآوری می کند که مادربزرگشان در سه نوبت قبری را خریده بودند و هر کدام به دلیلی امکانش را از دست داد،

و از کسان دیگر در خاندان مثال می زنند که قبری خریده بودند و مزارشان در جایی دیگر معین شد.

.....................................................................................................................

همه رفته اند،

بر سر مزار پدربزرگ با محبوبه خانم نشسته ایم،

زن عمو می گوید که آشنای پدربزرگ که در هامبورگ بوده وصیت ایشان را ندیده بوده،

و با آقای زین العابدین، پدربزرگ محبوبه خانم، برای انتقال جسد مشورت می کند،

با توجه به حضور آقای غفاریان در نجف، ایشان پیش نهاد می کند که جسد به نجف منتقل شود،

و این گونه می شود که مزار پدربزرگ به جای تخت فولاد و کنار مزار پدر و مادرشان در وادی السلام رقم می خورد.

.....................................................................................................................

وصیت نامه مرحوم نعمت اللهی

و چه کسی جز خدا می داند که یک نفر برای دنیای دیگر چه توشه ای برگرفته است؟

زن عمو باور دارد که در آرامستان وادی السلام جان های بزرگ حضور دارند،

و از جمله به پدربزرگ اشاره می کنند.

محبوبه خانم خوابی را از داداششان، آقا رضا، نقل می کنند که پدربزرگشان، آقا میر زین العابدین،در خواب بهشان گفته بودند:

"آمیز عبدالعلی خودش هم نمی دانست که چه توشه ای برای این دنیا برگرفته است".

.....................................................................................................................

دیروز بعد از گردهماییمان بر سر خاک پدربزرگ و به هنگام نهار، از عموجان حسین تشکر کردم،

پرسیدند که تشکر بابت چیست،

گفتم بابت پیدا کردن مزار پدربزرگ و بازسازی آن.

                                                                                   مهدی نعمت اللهی

شورش طلّاب مدرسه چهار باغ ( بخش سوم ) روزنامه انجمن مقدّس ملی

روزنامه انجمن مقدس ملي

براي تكميل و بررسي بيشتر در مورد رويداد شورش طلّاب مدرسه چهار باغ به روزنامه ديگر دوران مشروطه اصفهان كه بازتاب دهنده مذاكرات انجمن ولايتي اصفهان به نام " انجمن مقدس ملي " است . مراجعه كردم و صفحات آنرا در جستجوي اشاره اي به اين مطلب ورق زدم .

در شماره 47 اين نشريه مورخ يك شنبه 17 شوال 1325 ، كه به مديريت آقا سراج الدين صدر جبل عاملي الموسوي و به نشاني : اصفهان ، بازارچه ي حضرت امام زاده احمد ،‌ كه  هر يك شنبه طبع ميگردد و قيمت يك نسخه اش هم شش شاهي است ،  در صفحه 6 جزو عنوان ( مذاكرات انجمن مقدس ملي سه شنبه 12 ) اين خبر را نيز مي يابيم :

( كاغذي از حاجي ميرزا محمد پاقلعه به انجمن ارائه نمودند كه من رفتم در مدرسه چهار باغ جلوگيري نمايم از بريدن چنار ها ، كه تهيه سوخت زمستان شما خواهد شد . ( يعني درخت ها را نبريد ! سوخت زمستاني به شما داده خواهد شد ! ) به من اهانت سخت نمودند .

حاجي ملك التجار ( تاجر ثروتمند محله خيابان ملك . مالك و ساكن انگورستان ملك و باني مسجد ملك و واقف موقوفات فراوان ) :  از اهل محله خيلي جلوگيري نموده ام  ( كه طلّاب بي ادب را بيش از اين تنبيه نكنند ) فقط براي اصلاح اين كار و بايد اين كار اصلاح بشود .

آسيد محمد حسن : خوب بود قبل از آنكه چند نفر طلّاب را اشرار مجروح نمايند ، جلو گيري شده باشد .

در شماره 48 اين نشريه مورخ يك شنبه 24 شوال 1325 ، در صفحه 2 جزو مذاكرات روز شنبه 16 به اين مطلب برخوردم كه عيناً نقل ميكنم :
از طهران از انجمن اصفهان تلگرافي رسيده بود كه در انجمن قرائت شد . خلاصه آن را مي نگاريم :

از اصفهان يك تلگراف از اتحاديه طلّاب و يكي از علما رسيده ، به طور ابهام است . مدرسه ي چهار باغ است يا شاه ؟ و محركين كه مي باشند ؟ و ضاربين كه بوده اند ؟ الوار يا غير الوار بدون ملاحظه بفرمائيد ( اشاره به  لر هاي ساكن در محله لنبان اصفهان است  ، كه ارادتمند حضرت آقاي ميرزا عباس نعمت اللهي بودند و در تنبيه و گوشمالي فيزيكي طلّاب گستاخ و بي ادب مدرسه چهار باغ نقش موثر داشتند ) تا اقدام لازمه شود (16 ) شوال .

چون كه انجمن محترم اصفهان در طهران استفسار از حقيقت حال اين وقعه نموده بودند ، محض استحضار به ملخص اين حكايت ميكوشيم . تا آنكه رفع ابهام از خاطر هم وطنان عزيز بشود .

و تفصيل اين اجمال محوّل است به هم قلمان محترم .

اولّاً مدرسه ، مدرسه سلطاني است . كه در چهار باغ قديم از بنا هاي مرحوم شاه سلطان حسين صفوي است . بناي عالي محكمي است . چنار هاي بسيار كهن در اين مدرسه مي باشد .

طلّاب اين مدرسه قدري از سر درختي ها رفته بودند براي تهيّه سوخت زمستان خود بريده بودند . كسان متولي مطّلع ميشوند و عصر يك شنبه (10 ) دو ساعت به غروب مانده حركت ميكنند و جماعت كثيره از اشرار و اوباش را با خود همراه مي نمايند . خصوصاٌ الوار لنبان تمام با آلات حربيه و قداره و غيره .

طلّاب مطلع ميشوند . درب مدرسه را مي بندند و بالاي بام ميروند و سنگر مي بندند و از بالاي بام مدرسه مشغول افكندن سنگ ميكردند . فائده نمي كند . مي بينند اين طور است ، حذراً از نفوس خود ( يعني براي نجات جان خود ) حجرات و اثاث البيت خود را ميگذارند و فرار ميكنند . و آنها ئي كه پاي فرار نداشتند ، گرفتار ضرب قداره و چماق شدند . پنج نفر آنها مضروب و مجروح به نحوي كه دو نفر آن ها خيلي مغشوش الحالند ، خدا ترحم فرمايد.

آنچه داشتند از كتاب و عبا و عمامه و غيره به غارت بردند . سپس اين خبر وحشت اثر گوش زد علماء اعلام و طلّاب اصفهان گشته جميعاً محض همراهي و تسليه ي خاطر طلّاب ره سپار مدرسه گشتند . تا سه روز و سه شب قيامتي برپا بود . از عابرين و غيره .

از محلّات دسته ي سينه زن حركت نمودند . علماء محترم مثل حجت الاسلام و آقاي شيخ مرتضي و آسيد ابوالقاسم و حاجي ميرزا ابوالقاسم ووووو در آنجا سه شب بيتوته به جا آوردند . وروز پنج شنبه اعضاء انجمن ايالتي در آنجا تمام حاضر بودند . والحق و الانصاف آقاي حجت الاسلام ( آقا نجفي معروف ؟ ) و آقاي ثقه الاسلام ( حاج آقا نورالله ) كمال كوشش در اخماد اين نائره فتنه نمودند و گرنه خيلي كار سخت مي گشت .

بعد از مذاكرات زياد متولي (نايب متولي -  آقاي حاج ميرزا محمد علي مدرس ) را معزول نمودند و نظارت توليت مفّوض به آقاي حاجي ميرزا ابوالقاسم زنجاني و جناب آملّا عبدالكريم جزي گشته و از جهت خسارت طلّاب فقط نوّاب مستطاب ايالت كبري دامت شوكته مبلغ سيصد تومان مرحمت فرموده و متعهد شدند بر اينكه ضاربين را تنبيه سخت خواهم نمود . و حجج الاسلام چند نفر را حكم محارب دادند ( كاري كه هميشه خوب بلدند ) و مبلغ دويست تومان آقايان كرم فرمودند . خداوند امثال اين با همتان را تائيد فرمايد كه هرچه كند همّت مردان كند.

و مصادف شد اين نزاع با ورود جناب نظام السلطنه و ايشان من البدو و الي الختم استحضار كامل از زمان حكومتشان در اصفهان الي الان از اوضاع مدرسه دارند .  

در صفحه 6 همين شماره 48 باز به مطلبي در همين مورد بر ميخوريم . جزو قسمتي كه عنوان { انجمن } دارد و حاوي نظريات مدير هم هست . اينطور مي خوانيم :

از انجمن طلّاب آمدند و نوشته اي از كسان متولي مدرسه چهار باغ ارائه نمودند كه باز طلّاب خيال بريدن چنار دارند و اگر پنجاه نفر بايد در اين راه كشته شود ما نميگذاريم .

از انجمن نوشته شد به ايالت كبري دامت شوكته در خصوص اشراري كه به طلّاب مدرسه چهار باغ اذيت كردند ، جلوگيري و مجازات لازم است والا منجر به فتنه خواهد شد .

نظر ما ( آپادانا ) : در مطالب بالا و روزنامه قبلي به هيچ وجه زشتي عمل طلبه ها در مداخله در امور مربوط به مديريت و راه صحيح و منطقي پيگيري خواسته هايشان كه به نظر ميرسد تامين سوخت براي گرمايش در هواي سرد باشد ، به آن ها تذكر داده نشده است . و به يك سري نصايح كلي و شعار ها در مورد اتفاق و اتحاد و جلوگيري از بهره گيري مستبدين مجهول الهويه و شماتت ديگران، ‌بسنده شده است  و تصور ميكنم اين اشكالي است كه هنوز هم وجود دارد. در حقيقت مديران روزنامه هاي مشروطه خواه فقط بلند گوي يك طرف قضيه بوده و از بررسي علل و عوامل حادثه چشم پوشيده اند .

جناب آقاي شريعتمدار حاجي ميرزا محمد پاقلعه اي ( بعد از اجراي قانون سجل احوال با نام خانوادگي سجاديان ) كه در نبود موقت آقاي حاج ميرزا محمد علي مدرس ( نايب التوليه مدرسه چهار باغ ) مديريت مدرسه را به عهده داشتند . نمي توانستند تحمل كنند كه درخت هاي چند صد ساله مدرسه بنا به هوا و هوس و نياز چند روزه ي چند طلبه نادان ، و بنا به تحريك چند آخوند قدرت طلب ، يك روزه بريده شود . در آن موقع كلماتي نظير حفظ ميراث فرهنگي و احترام به محيط زيست جزو گفتمان مرسوم نبود ، ولي ايشان مي خواستند سرمايه معنوي و طبيعي موقوفه اي را كه به ايشان سپرده شده بود را در نبود متولي ، حفظ كنند . با فقدان يك نيروي انتظامي كار آمد ،  چه راهي غير از بسيج و ياري خواستن از  نيروهاي مردمي داشتند ؟

آقاي حاج ميرزا محمد ، بزرگ خاندان سجاديان و  محله خيابان ملك بودند . مورد وثوق و اعتقاد اهل محل بودند و حاج ملك التجار كه از او انگورستان ملك يادگار مانده است ، سرپرستي و مديريت همه موقوفات خويش را به ايشان سپرد . در اواخر عمر نابينا شده بودند .

مادر بزرگ من بي بي جان ( خانم سكينه سجاديان ) كه عروس ايشان بودند از يشان به نام " آقا بزرگ " ياد ميكردند . روز فوت ايشان در 1310 خورشيدي ، تابوتشان تا محل دفنشان در تكيه سيد العراقين تخت فولاد بر سر دست اهالي محل ، حمل گرديد . مادرم كه در آنوقت كودكي 9 ساله بودند ، به خاطر مياوردند كه از بام خانه شان در همسايگي بازارچه سر پوشيده پاقلعه، ناظر عبور گروه مشايعين با چشماني اشكبار بوده اند .

آقاي حاج ميرزا محمد علي مدرس ، نيز يكي ديگر از بزرگان خاندان بوده اند. مدرس مدرسه چهار باغ و نيز باني  نخستين چهار طاقي برسر مزار " ميرعماد " جدّ مان و در حقيقت معرف او به عنوان يك شاخص در خاندان ما بوده اند . ايشان عموي مرحوم سيد العراقين بودند و در زمان تشرف ايشان به جهت تحصيل در نجف اشرف، به نيابت عهده دار مديريت و توليت موقوفات مدرسه چهار باغ بوده اند .

در موقع رويداد ، ايشان دور از اصفهان بوده اند . بايد از آخوند هاي اصفهان كه حكم به بركناري ايشان داده اند ، پرسيد كه اگر غرضي در كارتان نيست ، ايشان را كه در وقوع اين حوادث نقشي نداشته اند ،‌چرا مشمول اين حكم ساخته ايد ؟

در اينجا بررسي تاريخي ما بر اساس اسناد تاريخي از واقعه اي كه 110 سال از رويدادش گذشته است به پايان ميرسد ( زمان وقوع رویداد با یکشنبه 25 آبان ماه 1286 شمسی برابر بوده است ) . اميد كه مورد استفاده خوانندگان محترم قرار گرفته باشد . 

عکس دیگری از صحن مدرسه چهار باغ